Tüketilen gida maddelerinin degeri insan vücudunda
faydasi ile ölçülür. Gidalarin faydali olabilmesi için onun gerekli
besin maddelerini ihtiva etmesine ilaveten bütün hastalik amillerinden
arinmis olmasi gerekir.
Gidanin saglam ve temiz olmasi; üretimden tasinmasina, depolanip
satilmasina, ev ve kurumlarda saklanmasina, hazirlanip, pisirilmesine
ve servis yapilip onun bizler tarafindan tüketilmesine kadar geçen
safhalarin hepsinde düsünülmelidir. Kalitesi ise; besinde tad, koku,
renk ve duyusal yapilari ile ilgili degisiklikleri kapsar.
Genellikle piyasada islenmemis hayvansal ve bitkisel kaynakli
besinler veya gida sanayinde islenmis besinleri aliriz. Bu besinleri
alirken dikkat etmemiz gereken bazi hususlar vardir.
Hasadi iyi yapilmamis yarali, bereli, ezilmis, üzeri küf üremeye
baslamis sebze ve meyve satin alinmamalidir. Ayrica mevsimlik
sebzelerin besin degerleri yüksek ve fiyatlari daha ucuzdur. Unun
renginin beyaz veya sarimtirak beyaz olmasi, sariya dönüsmüs olmamasi
lezzetinin aci olmamasi, nahos kokusunun bulunmamasi, kurt, böcek ve
yabanci maddeler ve küflerden ari olmasina dikkat edilmelidir.
Makarnanin rengi kehribar sarisi renginde ve parlak olmali, rengi ve
sekli bozulmamis, beyaz benekler bulunmamalidir.
Bulgurun yeterince kurumus taneleri düzgün ve hemen hemen ayni
büyüklükte, toz, böcek ve diger yabanci maddeleri ihtiva etmemesi
lazimdir.
Nisastanin hangi üründen yapildigi etiketinde gösterilmelidir.
Tad ve görünüsü hosa giden durumda olmali, yabanci maddeler
bulunmamalidir. Kullanis amacina göre pirinç satin alinmalidir. Baharat
alirken, tabii renkte olmasina, yabanci madde ihtiva etmemesine ve
kendine has tad ve kokuda olmasina dikkat edilmelidir.
Etleri satin alirken genellikle etin rengine, kokusuna,
üretildigi yerin belli olup olmamasina yani damgali olmasina dikkat
edilmelidir. Kabugu çatlamis kirik yumurtalari, imalatçisi belli
olmayan sucuk, salam gibi ürünleri, belli kurumlardan saglanmayan
sütleri satin almamak gerekir. Tereyaginin acimis olmamasina ve
kokusuna dikkat edilmelidir. Baligin kalitesi, cinsi ve tazeligi ile
ölçülür. Taze baligin gözleri parlak ve lekesiz, solungaç kisimlari
kirmizimsi pembe renkte, pullar ve süzgeçler diri, kaslari sert ve
esnek bir durumdadir. Kaslara basildigi zaman parmagin biraktigi izin
hemen düzelmesi gerekir.
Bitkisel yaglarin berrak, tortusuz, kendine özgü renk ve kokuda
olmasina ve ambalajinda imalat ve son kullanma tarihinin belirtilmis
olmasina özen gösterilmelidir.
Gida maddelerini temiz bir sekilde satin alsak da ondan sonra
uygulanacak islemlerde dikkatli olmazsak gida maddeleri temiz ve
saglikli olma özelligini yitirebilir.
Et mezbahada kesilip 0-1 derecede 24 saat bekletildikten sonra
kasaplara dagitilir. Satin alinan etler mutlaka buzdolabinda bir günden
çok bekletilmemelidir. Parça etler 2-3 gün bekletilebilir. Etler daha
uzun süre saklanmak istenirse pisirilecek miktar ayrilip, yagli kagida
sarilarak buzlukta bir kaç hafta saklanabilir. Donmus et kullanilacagi
zaman buzdolabinda çözdürülür, oda isisinda çözülmeye birakilmamalidir.
Donmus etler çözülmeden dogrudan dogruya pisirilmemeli ve çözülmüs
etler yeniden dondurulmamalidir. Kümes hayvanlarinin etleri de
buzdolaplarinda diger etlerde belirtilen usullerle veya donmus olarak
saklanir. Kisa süre içinde kullanilacak baliklar buz içerisinde ve 0
derecenin altinda bekletilir. Baliklari uzun süre saklamak için
dondurmak, tuzlamak, kurutmak ve konserve yapmak gerekir.
Süt oda isisinda saklanamaz. Pastörize edilmemis süt kaynamaya
basladiktan sonra en az 5 dakika daha karistirilarak pisirilir. Cam
kaplarda buzdolabinda 2-3 gün saklanabilir. Yumurta tazelegini
kaybetmemesi için serin yerde bekletilir. Buzdolabinda yumurtayi 1-2
hafta tazeligini kaybetmeden saklamak mümkündür.
Kuru sebze, kuru meyve, tahil, baklagil ve islenmis gida
maddelerinin saklandigi dolaplarin kuru ve havadar olmasi ve bu
dolaplarda temizlik malzemesi bulunmamasi gerekir. Açilmis salçi kendi
kutusunda ve nemli dolapta degil, cam kavanozda ve buzdolabinda
tuzlanarak saklanmalidir. Salçanin üzeri bir parmak kadar sivi yagla
kapatilirsa hava almasi ve dolayisiyla küflenmesi önlenmis olur. Çok
dayaniksiz olan taze sebze ve meyveler buzdolabinda 3-5 gün tazeligini
kaybetmeden saklanabilir. Patatesin büzülmesini ve filizlenmesini
önlemek için orta nemli, karanlik ve çesidine göre 4 ile 10 derecede
saklanmasi gerekir. Sogan ise nemli yerlerde saklanamaz.
Kati yaglari agzi kapali olarak ve buzdolabinda saklamak,
bitkisel sivi yaglari koyu renk siselerde veya açik renk sisede ise gün
isigindan koruyarak saklamak gerekir.
Yiyeceklerin hazirlanmasi ve daha sonrasinda dikkat edecegimiz kurallar ise sunlardir:
Elleri sik sik yikamali, mutfakta sigara içilmemeli, ayni kasikla
hem yemek karistirip hem de tadina bakilmamalidir. Yemeklerin içine
dogru aksirip, öksürülmemeli, eller kirli veya yikandiktan sonra önlüge
silinmemelidir. Kullanma suyunun temizligine dikkat etmeden besinler
yikanmamalidir. Etli ve sütlü yiyicekler pistikten sonra uzun süre oda
sicakliginda birakilmamali, artik yemekler derhal sogutulup buzdolabina
kaldirilmalidir. Ayiklanmis yiyecekler kirli tezgah üzerinde yada agzi
açik kapta bekletilmemelidir. Sirri çikmis, çatlak kaplar ve kalaysiz
bakir kaplara yemek koyup saklanmamali. Yesil yaprakli sebzeler önce
yikanip, sonra dogranmalidir. Çünkü kesik yerlerinden vitaminler suya
geçer.
Sonuç olarak; gidalarimizi bozan ve onlarin araciligi ile
insanlara geçen ve sagliga zarar veren çesitli etkenlerden korunmak
hepizin görevidir. Bu görevi, edindigimiz bilgiler isiginda yanlis
uygulamalari düzelterek yerine getirebiliriz. Bu sayede hem sagligimizi
korumus, hem de ülke ekonomisine katkida bulunmus oluruz.
Son Güncelleme ( Perşembe, 27 Ağustos 2009 23:33 )